ATEX Kılavuzu 6. Sürüm ile Gelen Tüm Değişiklikler ve Saha Uygulamaları

Ocak 2026 ATEX Kılavuzu 6. Sürüm ile Gelen Tüm Değişiklikler ve Saha Uygulamaları

Ocak 2026'da yayımlanan ATEX 2014/34/EU Kılavuzu'nun 6. Sürümü, ATEX endüstrisinde uzun süredir beklenen dijitalleşme adımlarını atarken, sahadaki kafa karışıklıklarını gidermeyi hedefliyor. Kılavuz, genel ATEX kapsamını değiştirmemekle birlikte, evrak işlerini azaltan ve sorumlulukları netleştiren önemli güncellemeler içeriyor.

Avrupa Birliği'nin Yeni Makine Yönetmeliği (EU 2023/1230) ve Genel Ürün Güvenliği Yönetmeliği ile tam uyumlu hale getirilen yeni Kılavuzdaki tüm değişiklikler ve bunların pratik yansımaları şu şekildedir:

1. Yedek Parçalar: "Bakım, Piyasaya Yeni Ürün Sürmek Değildir" (Madde 33)

Ne Değişti? 5. Sürümde, bir parçanın "ekipman" veya "bileşen" tanımına girmesi durumunda sertifikalandırılması gerektiği gibi kafa karıştırıcı bir durum vardı. 6. Sürüm, odak noktasını parçanın tanımından kullanım amacına kaydırdı.

• Saha Uygulaması: Sahada 5 yıldır çalışan ATEX sertifikalı bir pompanız var ve bir contası, rulmanı veya terminal bloğu arızalandı. Bunları orijinal/eşdeğer bir parçayla değiştirmek bakım faaliyetidir. Bu yedek parçalar mevcut bir fonksiyonu onardığı sürece yeni bir CE + Ex işareti veya yeni bir ATEX sertifikası gerektirmez.
• İstisna: Eğer değiştirdiğiniz parça, bağımsız olarak çalışabilen komple bir tahrik ünitesi (drive unit) ise, bu yeni bir ATEX ekipmanı olarak değerlendirilebilir.

2. Kapsam Dışı "Basit" Ürünler ve Yeni Otorite Yetkileri (Madde 38)

Ne Değişti? Kendi bağımsız ateşleme kaynağı olmayan, yavaş hareket eden, ısı veya kıvılcım üretmeyen, insan gücüyle çalışan ürünlerin (çekiç, manuel vanalar, merdivenler) ATEX kapsamı dışında olduğu teyit edildi.

• Polimer ve Manuel Ekipmanlar: Polimer parçalara sahip manuel bir vana veya insan gücüyle çalışan bir el pompası açıkça ATEX kapsamı dışındadır.
• Evsel/Pilli Pompalar: Ticari olmayan, evsel kullanım için beyan edilen pilli pompalar ATEX kapsamı dışındadır (ancak diğer AB mevzuatlarına tabidir).
• Otorite Müdahalesi: Kılavuza eklenen çok önemli bir uyarıya göre; üretici bu basit ürünler için "ATEX'ten muaftır" dese bile, piyasa gözetim yetkilileri ürünün kullanımında patlama riski tespit ederse ürünü piyasadan toplatma ve kısıtlama hakkına sahiptir.

3. AB Uygunluk Beyanında (DoC) Dijital Dönüşüm (Madde 74)

Ne Değişti? Binlerce cihazla birlikte gönderilen ve genellikle kaybolan basılı Uygunluk Beyanları zorunluluğu esnetildi. Artık Dijital Uygunluk Beyanı resmen kabul ediliyor.

• Şartlar:
  • Ürün etiketinde/isim plakasında belgeye giden bir internet bağlantısı veya karekod (QR Code) bulunmalıdır.
  • Belgeler, ürünün ömrü boyunca veya piyasaya sürüldükten sonra en az 10 yıl erişilebilir kalmalıdır (Bulut sistemleri kabul ediliyor).
  • KRİTİK DETAY: "Sadece dijital, basılı kopya verilmez" yaklaşımı kabul edilemez. Talep edildiğinde Uygunluk Beyanının kağıt kopyası ücretsiz olarak sağlanmak zorundadır.

4. Kullanım Kılavuzlarında "Risk Odaklı" Dijitalleşme (Madde 151)

Ne Değişti? 5. Sürümde tüm kılavuzların kağıt baskı olması zorunluyken, 6. Sürüm risk tabanlı (risk-based) bir dijitalleşme sunuyor. "Hayat kurtaran bilgiler kağıtta, diğerleri dijitalde" prensibi benimsendi.

• Basılı (Kağıt) Olması Zorunlu Bilgiler: Patlama güvenlik uyarıları, kritik elektriksel bağlantı (wiring) talimatları.
• Dijital Olabilen Bilgiler: Cihazın parametre ayarları, genel konfigürasyon adımları, bakım prosedürleri gibi hayati tehlike arz etmeyen detaylar internetten veya PDF olarak sunulabilir.
• Yine de tam kılavuzun basılı bir versiyonu talep edildiğinde müşteriye sunulabilmelidir. Üreticiler bu ayrımı yaparken son kullanıcının yetkinliğini ve çalışma ortamının (sahada internet olup olmadığı) koşullarını dikkate almak zorundadır.

5. Elektrikli Isıtıcı Kablo Sistemlerinde (Trace Heating) Radikal Teknik Karar (Madde 253)

Ne Değişti? 6. Sürümdeki en önemli teknik değişikliktir. Genellikle ısıtıcı kablonun kendi sertifikası olup tüm sistemin denetlenmediği durumlarda yaşanan güvenlik zafiyetlerinin önüne geçildi. Eski "Stabilize" ve "Kontrollü" tasarım terimleri sırasıyla Tip A ve Tip B olarak değiştirilerek iki kavram kesin olarak ayrıldı:

• Tip A (Eski Stabilize Tasarım): Kendi sıcaklığını fiziksel olarak sınırlayan (self-limiting), karmaşık bir kontrol mantığı gerektirmeyen sağlam sistemlerdir.
• Tip B (Eski Kontrollü Tasarım): Sıcaklık kontrolü ve sınırlayıcı (limiter) gerektiren, sensör yerleşiminin hayati önem taşıdığı yüksek riskli sistemlerdir.
• Yeni Güvenlik Uyarısı: Kılavuz, "Sisteme sadece bir sıcaklık sınırlayıcı (limiter) ekledik, artık güvenli" varsayımını kesinlikle reddeder. Tüm sistemin sorumluluğu üreticidedir, alt yükleniciler kalifiye olmak zorundadır ve Onaylanmış Kuruluşlar (Notified Bodies) sadece parçaları değil, sistemin tamamını denetlemelidir.

6. Neler DEĞİŞMEDİ? (İyi Haberler)

Kılavuz pek çok şeyi değiştirmiş olsa da, üreticilerin baştan sertifikasyon sürecine girmesine gerek kalmaması adına ATEX'in temel taşları aynı bırakılmıştır:

• ATEX'in ana kapsamı ve Temel Sağlık ve Güvenlik Gereksinimleri (EHSRs),
• Ekipman kategorileri (Kategori 1, 2, 3 vb.) ve uygunluk değerlendirme rotaları (Modüller),
• ATEX Ürünü ile ATEX Çalışma Alanı (Workplace) arasındaki yasal sınırlar.

Özetle Kılavuzun Mesajı: Ürününüzün risklerini anlıyor, kritik güvenlik talimatlarını ulaşılabilir kılıyor ve sistemleri "parça" olarak değil "bütün" olarak değerlendiriyorsanız güvendesiniz. Bakım faaliyeti bakımdır, basit ürünler basit kalmaya devam eder ve kağıt sadece hayat kurtaracağı zaman zorunludur.